ॐश्री विश्वशान्तिः ॐ
१७औँ दिनको निरन्तर विश्वशान्ति यात्रा
ज्यो. पण्डित डा. कमल प्रसाद दाहाल
विश्वस्वामी • महामण्डलेश्वर • महाअखडाधिपति • महापीठाधीश्वर, विश्वसर्वोच्च जगद्गुरु,
बालव्यास • मन्त्रविशारद • ज्योतिष पण्डित • संस्कृतिविद् • विश्वशान्ति अभियन्ता
वि.सं. २०८३ श्रावण २१ अर्थात् ६ अगस्ट २०२६ देखि सुरु भएको एकल विश्वशान्ति साधना, पैदल यात्रा, मन्त्रजप, शान्ति–घोषणा, अध्ययन, अनुसन्धान र अभिलेखीकरण आज १७औँ दिनमा पुगेको छ।
यो यात्रा कुनै चमत्कार भएको दाबी होइन। कुनै मन्त्रले संसारका युद्ध तत्काल समाप्त गरिसकेको दाबी पनि होइन। यसको वास्तविक उद्देश्य अझ गम्भीर छ—शान्तिको विचारलाई आफ्नो आचरणबाट सुरु गर्ने, निरन्तर अभ्यास गर्ने, त्यसको अभिलेख राख्ने र मानवकल्याणका व्यवहारिक कार्यसँग जोड्ने।
वैदिक परम्परामा शान्ति व्यक्तिगत विषयमा सीमित छैन। यजुर्वेदीय शान्तिपाठमा भनिएको छ—
ॐ द्यौः शान्तिरन्तरिक्षं शान्तिः
पृथिवी शान्तिरापः शान्तिरोषधयः शान्तिः।
वनस्पतयः शान्तिर्विश्वे देवा शान्तिर्ब्रह्म शान्तिः।
सर्वं शान्तिः शान्तिरेव शान्तिः।
सा मा शान्तिरेधि।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥
यसमा आकाश, अन्तरिक्ष, पृथ्वी, जल, औषधि, वनस्पति र सम्पूर्ण अस्तित्वमा शान्तिको कामना गरिएको छ। त्यसैले वैदिक शान्तिदृष्टि केवल युद्ध रोक्ने विचार होइन; मानव, प्रकृति र जीवनबीच सन्तुलनको कामना पनि हो।
उपनिषद्को—
“ईशावास्यमिदं सर्वम्”
भन्ने दृष्टिले सम्पूर्ण जगत्लाई व्यापक एकताको भावबाट हेर्न सिकाउँछ। यही भावलाई व्यवहारमा उतार्दा अर्को मानिस, अर्को समुदाय र प्रकृतिप्रति सम्मानको आधार तयार हुन्छ।
मानवकल्याणको अर्को स्पष्ट वैदिक प्रार्थना छ—
सर्वे भवन्तु सुखिनः।
सर्वे सन्तु निरामयाः।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु।
मा कश्चिद् दुःखभाग्भवेत्॥
अर्थात्—सबै सुखी होऊन्, सबै निरोगी होऊन्, सबैले मंगल देखून् र कसैले दुःख भोग्नु नपरोस्।
विश्वशान्तिको यात्राको मानवीय आधार यही भावसँग जोडिन्छ। शान्ति केवल सीमामा बन्दुक नचल्नु होइन। भोक, भय, घृणा, अन्याय, हिंसा र अपमान घटाउँदै मानिसलाई सुरक्षित, सम्मानित र मर्यादित जीवनतर्फ लैजानु पनि शान्तिको महत्वपूर्ण पक्ष हो।
भगवद्गीताले पनि विचारभन्दा आचरणलाई महत्व दिएको छ—
“यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः।”
— भगवद्गीता ३.२१
अर्थात् व्यक्तिको आचरणले अरूलाई पनि प्रभाव पार्न सक्छ। त्यसैले विश्वशान्तिको सन्देश दिनुअघि आफूले शान्तिपूर्ण व्यवहार गर्न सक्नुपर्छ। वाणीमा संयम, व्यवहारमा अहिंसा, अरूप्रति सम्मान, सेवामा तत्परता र मतभेदमा संवाद—यिनै कुराले शान्तिको विचारलाई व्यवहारमा रूपान्तरण गर्छन्।
आधुनिक अनुसन्धानले पनि ध्यान, mindfulness र यस्तै आत्मनियन्त्रणका अभ्यासहरूलाई मानसिक तनाव, ध्यान र भावनात्मक नियमनसँग सम्बन्धित विषयका रूपमा अध्ययन गरेको छ। तर त्यसलाई बढाइचढाइ गरेर “मन्त्रले विश्वशान्ति वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित गरिसक्यो” भन्न मिल्दैन। वैज्ञानिक इमानदारी भनेको प्रमाणित कुरा प्रमाणितकै रूपमा र आस्था वा परम्परालाई आस्था वा परम्पराकै रूपमा प्रस्तुत गर्नु हो।
त्यसैले यस यात्राको अनुसन्धानात्मक आधार सरल छ—कति दिन निरन्तर अभ्यास भयो, कति समय पैदल हिँडियो, कति समय मन्त्रजप वा ध्यान गरियो, कस्ता सामाजिक सम्पर्क भए, के सेवा गरियो, कस्तो प्रतिक्रिया आयो र त्यसको प्रमाण के छ—यी कुरा व्यवस्थित रूपमा अभिलेख गरिनुपर्छ।
यसरी संकल्पलाई अभिलेखमा, अभिलेखलाई तथ्यमा र तथ्यलाई अनुसन्धानमा लैजान सकिन्छ।
आजको १७औँ दिन त्यसैको एउटा प्रारम्भिक चरण हो।
विश्वशान्ति एउटै व्यक्तिले घोषणा गरेर प्राप्त हुने वस्तु होइन। सरकार, समाज, परिवार, धार्मिक तथा सांस्कृतिक संस्था, शिक्षण संस्था, अनुसन्धानकर्ता, नागरिक समाज र सामान्य नागरिक—सबैको आ–आफ्नो भूमिकाबाट शान्तिको आधार बलियो हुन्छ।
त्यसैले मेरो आजको आह्वान सरल छ—
घृणा नफैलाऔँ।
हिंसालाई प्रोत्साहन नगरौँ।
असहमतिको उत्तर संवादबाट दिऔँ।
दुःखीलाई सकेको सहयोग गरौँ।
प्रकृतिको संरक्षण गरौँ।
ज्ञान खोजौँ।
प्रमाणलाई सम्मान गरौँ।
र आफूबाट शान्तिको अभ्यास सुरु गरौँ।
नेपालको वैदिक, बौद्ध, किरात, प्रकृतिपूजक तथा विविध सांस्कृतिक परम्परामा रहेका शान्ति, करुणा, सहअस्तित्व र लोककल्याणका मूल्यलाई आधुनिक अनुसन्धान, शिक्षा, मानवसेवा र अन्तर्राष्ट्रिय संवादसँग जोड्न सकियो भने नेपालले विश्वमानव कल्याणमा आफ्नो मौलिक योगदान दिन सक्छ।
यो १७ दिन अन्त्य होइन।
यो प्रमाणित दाबीको अन्तिम निष्कर्ष पनि होइन।
यो निरन्तर अभ्यास, अभिलेख, अनुसन्धान र सहकार्यको सुरुवात हो।
मेरो संकल्प छ—
म रहूँ वा नरहूँ,
धर्म रहोस्।
संस्कृति रहोस्।
सत्य रहोस्।
मानवता रहोस्।
नेपालको ज्ञान जीवित रहोस्।
प्रकृतिको सम्मान जीवित रहोस्।
र विश्वशान्तिको भावना पुस्तौँसम्म जीवित रहोस्।
विश्वसृष्टिदेखि ज्ञानको खोज।
अनुसन्धानबाट प्रमाण।
संकल्पबाट अभियान।
सेवाबाट मानवकल्याण।
सहकार्यबाट विश्वशान्ति।
नेपालबाट विश्वमानव कल्याण।
सर्वे भवन्तु सुखिनः।
सर्वे सन्तु निरामयाः।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु।
मा कश्चिद् दुःखभाग्भवेत्॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥
0 comments :
Post a Comment